عکسی به یادگار به اتفاق استاد دکتر محمدجعفر یاحقی در محوطه موزه ملی تاجیکستان

ابوالقاسم کعبی

محمد حسن صنعتی

کارشناس فرهنگی و رسانه ای

December 15, 2025

ابوالقاسم كعبي‌

ابوالقاسم عبدالله بن احمد بلخي متوفاي 317 - و به قولي 319 هـ .ق1 - از پيشوايان معتزله است‌. آراء وي در كلام‌مشهور است2‌. وي از هوشمندترین متكلمان عالم اسلام به شمار مي‌آيد. خواجه نصير طوسي در دو مورد از اين متكلّم ‌بزرگ نام برده و نظرياتش را در كتاب شرح اشارات نقل كرده است3‌. وي از متكلماني به شمار مي‌رود كه مي‌كوشيده‌انداصول دين را برمباني فلسفي منطبق سازند و در نظر رازي اين امر امكان نداشت و برخلاف پيروان ارسطو در اسلام ‌تصور نمي‌كرد كه بتوان بين فلسفه و دين سازش ايجاد كرد. همين باعث مي‌شد تا وي كه با ارسطو و پيروان او بر سر‌جدال و اعتراض بود با ابوالقاسم كعبي نيز نظر خوبي نداشته باشد. البته ابوالقاسم عبدالله بن احمد بن محمود البلخي‌الكعبي رئيس معتزله بغداد نيز چند ردّ بركتاب العلم الالهي رازي نوشته بود چنانكه رازي تأليفاتي درردّ الكعبي ‌نگاشت4‌.

ادامه نوشته

مقاله در تاثر ترکیه از ایران فرهنگی

ادامه نوشته

طرح و توطئه در رمان شمس و طغرا

طرح و توطئه در رمان شمس و طغرا

محمدحسن صنعتی

چکیده

در این مقال خواهم کوشید با توجه به تعریف و ویژگی های طرح ، نگاهی مختصر کنم به قوت و ضعف محمدباقر خسروی در ایجاد و رعایت طرح و توطئه رمان شمس و طغرا . اشاره ای خواهم کرد به این احتمال که خسروی از ابتدا بنا به تفصیل رمان خویش نداشته و به هر روی از اواسط خلق اثر به چنین تصمیمی رسیده است. البته او که در خلق رمان خود از منابع اسلامی و ایرانی به خوبی الهام گرفته ، با توجه به اینکه اولین یا از اولین های رمان نویسی ایرانیان بوده است در مواردی هم مثلا در نسبت داستان و تاریخ به خوبی از عهده برنیامده و در نتیجه قلم او در مواردی چون طراحی قهرمان و ضد قهرمان به چالش کشیده شده است. با این همه باید اذعان کرد که خلق رمانی در سه جلد – آن هم مربوط به قرنهایی پیش از روزگار خسروی - اقدامی شگفت بوده که وی توانسته با ایجاد جاذبه های بسنده داستانی بدان اهتمام ورزد و تصویری از قرون پیشین و مشخصا قرن هفتم تاریخ ایران برای روزگار ما به یادگار گذارد.

واژه های کلیدی: طرح و توطئه ، منابع الهام و اقتباس ، نسبت داستان و تاریخ، قهرمان و ضد قهرمان ، داستان ضمنی .

ادامه نوشته

پرداخت"شخصیت"در رمان"شمس و طغرا"

پرداخت"شخصیت"در رمان"شمس و طغرا"

محمد حسن صنعتی

به نظر نویسنده صد سال داستان نویسی در ایران ، رمانهای تاریخی ایرانی بر محور بزرگنمایی اغراق آمیز یک شخصیت تاریخی نوشته شده اند ، بی آنکه این شخصیت را در رابطه با خاستگاه و سمت گیری اجتماعی و شرایط تاریخی پیدایش او و نیز مسیر تکاملی جامعه مورد بررسی قرار دهند . در واقع رمان تاریخی به شیوه ای غیر تاریخی به دوره مورد نظر خود می پردازد . عمق مسائل را نمی کاود و به تجملات تاریخی و حواشی بیشتر توجه می کند تا به خود تاریخ 24 . و نگارنده آنقدر که با بخش نخست این سخن همراه است ، با بخش دوم یعنی تاریخی نگری – فارغ از دغدغه های زیبایی شناختی در کار خلق رمان – همراه نیست ؛ چرا که از جمله ایرادها در شمس و طغرا به عنوان یکی از رمانهای تاریخی همین است که گاه " به خود تاریخ" پرداخته و گویی در نظر نداشته است که او در کار نگارش رمان تاریخی – و نه تاریخ – است .

ادامه نوشته

در غزه سقفی برای عزا نمانده

در غزه سقفی برای عزا نمانده

محمد حسن صنعتی

آهای مردم ! در غزه مردمی که از خورد و خوراک افتاده اند چون چیزی برای خوردن ندارند ، از خیر خواب هم گذشته اند چون از غرش دمادم بمب افکن ها نفس توی سینه هایشان حبس است . آرامشی برایشان نمانده است . سقفی برای عزا می خواهند تا آن چند تایی از محل که زنده مانده اند برای آن چندصدتایی که کشته شده اند بی آنکه جنازه ای از آنان مانده باشد جایی جمع شوند به عزا . یکی شان که هنوز طبع شعری دارد ، شعر که چه بگویم "مویه" ای می گوید : " ما هنوز هم برای مردن وقت نداریم" . یکی دیگر که گاهی می تواند سری بزند به دنیای پر از خبر بی خبرها ، می گوید : ما که کاری از دستمان برنمی آید . اما هر که می خواهد کاری برای ما بکند بداند اینها که هر شب و روز بمبهای دو تنی و سه تنی روی سر ما می ریزند حتی دولت آلمان هیتلری را همراه خودشان کرده اند تا انکار کنندگان هولوکاست را ولو نویسنده و استاد دانشگاه باشند آنقدر توی زندان نگه دارند تا دق مرگ شوند . یعنی اینها شاید سرشان توی اسرائیل باشد ، امّا تنه ی کثیف شان توی تمام غرب از پول و ثروت و اقتصاد تا سیاست و فرهنگ و رسانه و هر چه و هر جا که فکرش را بکنید ، پروارشده و قوی دارد کار می کند . پس " میدان دیگری باید" .

ادامه نوشته

درآمدی به دنیای داستان

درآمدی به دنیای داستان

محمدحسن صنعتی

در"دنیای داستان" سری می زنم به داستان نویس هایی که نه ایرانی اند ، نه عرب و نه اهل امریکای لاتین . اما اگر هم در کنار نویسندگان اروپایی یا امریکایی ، تنی چند یونانی اند یا روس ، در حوزه فرهنگی غرب قرار می گیرند بیشتر . می پذیرم البته که در داستانِ داستان نویسِ منتسب یا مربوط به شرق سیاسی ، ویژگی هایی هست یا می شود پیدا کرد که آن را از نویسندگان امریکا و اروپا و انگلیس متمایز می کند یا می تواند متمایز کند . اما این تمایز آنقدر نیست که بتوان خط قرمزی کشید بین داستان های این دو پهنه ، جوری که هیچ کدام از نویسنده ها نتوانند پایشان را آن طرف خط بگذارند ؛ کما اینکه در هر کدام از دو بخش غرب یا شرق هم دسته ای از نویسنده ها با دسته ای دیگر متفاوت می نویسند یا در همان دسته و رسته ، هر نویسنده ای برای خودش عادت و عقیده ای دارد که حاصلش می شود یک جور سبک فردی .

ادامه نوشته

پاکستان و جغرافیای زبان فارسی

• BY IPSC

• مهر 3, 1403

دکترمحمدحسن صنعتی

پژوهشگر روابط بین الملل

مرکز بین المللی مطالعات صلح-ipsc

سالها پیش زمانی که کنگره نقش کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی در مشهد برگزار می شد و کتابخانه معظم آستان قدس رضوی میزبان آن بود ، گفت و گویی می کردم با زنده یاد پروفسور سید محمد اکرم اکرام از دانشمندان شهیر پاکستان . از ایشان در مورد زبان فارسی در پاکستان هم پرسیدم . ضمن نکات ارزنده ای که بیان کردند ، نقش زبان فارسی در شکل گیری هویت فکری و فرهنگی ملت پاکستان را یادآور شدند و از جمله گفتند : همان گونه که برای ایرانیان ، زبان عربی زبان دین محسوب می شود ، برای ملت پاکستان ، زبان فارسی زبان دین است چرا که دین اسلام به این زبان وارد پاکستان شده است.

ادامه نوشته

"تحفه تاجیکستان" منتشر شد

به لطف پروردگار و به همت مسئولان محترم و فرهیخته نشر وزین محقق ، "تحفه تاجیکستان" به زیور طبع آراسته شد.

ادامه نوشته

فی الجمله ، کودتای سوم اسفند

ادامه نوشته

قزاق های ایرانی ، سیدضیاءِ انگلوفیل

ادامه نوشته

احمدشاه و رضاخان

ادامه نوشته

پس از مشروطه و کابینه های جوانمرگ

ادامه نوشته

قرارداد1919

ادامه نوشته

شاپور بختیار ؛ روند استحاله شدن یک سیاستمدار(2)

ادامه نوشته

شاپور بختیار ؛ روند استحاله شدن یک سیاستمدار(1)

ادامه نوشته

علی اصغر عابدزاده خراسانی مبلغ مجاهد

ادامه نوشته

سرلشکر حسن ارفع در اسناد ساواک

ادامه نوشته

ایران ، حول و حوش جنگ جهانی اول

ادامه نوشته

نمود علم بیان در تاریخ بیهقی

ادامه نوشته

استاد میرزا ملااحمد آینه فضل و فروتنی(8)

ملااحمد در آرزوی تعالی بشر و بشردوستی

استاد میرزا ملااحمد در طول زندگی علمی و عالمانه خود ، همواره در تکاپوی فرهنگ سازی و اندیشه پروری برای زمینه سازی جهت نیل بشر به قله سعادت و تعالی او به چشم می آید. در این باره شاید اشاره به نمونه ای از تلاشهای او بسنده باشد .او در مقاله ای که به مناسبت بزرگداشت نورالدین عبدالرحمن جامی به نگارش در آورده (میرزا ملااحمد ، "عبدالرحمن جامی سخنور بشردوست" ، رودکی ، س15، ش 42-43، بهار و تابستان 1393، صص167-174) ، از این حکیم هدایتگر به عنوان سخنوری بشردوست یاد کرده و کوشیده با تمسک به شعر و اندیشه بلندش آینه دار نکته هایی نغز و تعالی دهنده باشد .

ادامه نوشته

استاد میرزا ملااحمد آینه فضل و فروتنی(7)

شاهنامه ، شیوه ای برای نگرش به جهان

در زمره آثار پژوهشی میرزاملااحمد کتابی است به نام بیا تا جهان را به بد نسپریم . وی شاهنامه را پیام اخلاقی یک حکیم تلقی می کند و می کوشد از قابلیتهای اثر گرانبهای حکیم ابوالقاسم فردوسی در شناساندن شیوه درست نگرش به جهان و امور گوناگون آن و یافتن خط مشی درستِ زیستن در این جهان ، خود و خوانندگان را برخوردار گردانَد. بنا به باور ملااحمد ، پژوهشگران این شاهکار ناتکرار ملی ، بیشتر مفتون فخامت و بزرگی آن گشته ، به گنج ها و درخشش باطنی آن کمتر توجه کرده اند و در تعیین ارزشهای والای دُردانه های گران بهای این اقیانوس نظم یعنی اندیشه های بلند اخلاقی شاعر ، توجه جدی ننموده و به اشاره ها بسنده کرده اند ( میرزا ملاحمد ، بیا تا جهان را به بد نسپریم ، تهران ، امیرکبیر، 1388، ص7) .

ادامه نوشته

استاد میرزا ملااحمد آینه فضل و فروتنی(6)

ملااحمد بررسی های عمیقی در باره دوره های رودکی پژوهی کرده است. او به موجب این بررسی ها از مرحله ای سخن می گوید که بررسی عمیق و مشخص مسئله های زمان ، حیات ، آثار و اندیشه های شاعر از خصوصیت های خاص آن است . این جنبه رودکی شناسی در اثرهای جمع بندی طاهر جان اف و اعلاخان افصح زاد به نظر می رسد. به خصوص اثر طاهرجان اف رودکی ، روزگار و آثار (تاریخ تحقیق) در این بابت خیلی قابل توجه می باشد.، زیرا در آن دستاوردهای رودکی شناسی و مسئله های حل نشده آن بازتاب یافته است ، ولی از این اثر به طور شایسته تقدیر و قدردانی نشده است . مولف اثر عبدالرحمان طاهر جان اف (1907- 1983) زاده کشور تاتارستان روسیه ، پس از به پایان رساندن دانشگاه دولتی لنینگراد در پژوهشگاه شرق شناسی آکادمی علوم شوروی (بخش لنینگرادی آن) و تا آخر عمر در دانشکده خاورشناسی دانشگاه مذکور کار کرده است. سالهای آخر عمر او به تحقیق احوال و آثار رودکی سپری شده و کتاب رودکی ، روزگار و آثار (تاریخ تحقیق) را به طبع رسانید . برای تالیف این اثر جالب علمی به او درجه علمی دکتری داده شد (همان ، ص28و29).

ادامه نوشته

استاد میرزا ملااحمد آینه فضل و فروتنی(5)

اندیشه ورزی در ذیل شعر رودکی

امروزه میرزاملااحمد در کنار ایران شناسی ، به رودکی پژوهی نیز شهره است ، چرا که بخش قابل ملاحظه ای از عمر ایشان در شناخت رودکی - مشهور به پدر شعر فارسی- صرف گردیده است . ملااحمد نیک می دانسته است که با گام گذاشتن در این مسیر قدم به وادیی ناهموار گذاشته است ، زیرا از اشعار فراوان رودکی تنها بخش اندکی آن هم به طور پراکنده موجود است : از آثار بسیار غنی رودکی تا امروز نمونه های کمی باقی مانده است . بنا بر این جمع آوری اشعار شاعر از سرچشمه های گوناگون امثال تذکره و تاریخنامه ها ، بیاض و فرهنگ ها ، جُنگ ها و سفینه ها از کارهای مهم رودکی شناسی محسوب می شود . کشف و بازیافت هر شعر و شعرپاره و حتی بیت و مصرعی از شاعر برای شناخت او ارزش خواهد داشت. از این رو ما باید به هر بازیافتی در این راستا بی توجه نباشیم و آن را مورد استفاده و بررسی قرار دهیم (میرزاملااحمداف ، پیرامون رودکی و رودکی شناسان ، 1393، ص11) .

ادامه نوشته

استاد میرزا ملااحمد آینه فضل و فروتنی(4)

علم و تعهداجتماعی

در نوشته های ملااحمد تاملاتی به چشم می خورد که نشان از دلنمودگی وی به ادبیات اجتماعی یا ادبیات متعهد وبه تعبیری ادبیات مقاومت دارد. نمونه را ، وقتی در گزارش مقدمه گونه روزنامه سفر اسکندر کول اثر خامه میرزاعبدالرحمن بن محمد لطیف مستجر سمرقندی ، ماجرای تصرف آسیای مرکزی را شرح می دهد ، در ادامه چنین می آورد : 23 ژوئن 1868 ، بین روسیه و امارت بخارا قراردادی منعقد گردید. امیر بخارا و سرکردگان او با سرلشکران و سردمداران روسیه تزاری در آمیخته ، با استیلاگران در استثمار مردم همدستی می کردند . ولی مردم زحمتکش در مقابل اجنبی ها سر تسلیم فرود نیاورده ، علیه آنها قیام کردند . سالهای 1868، 1870 تا سال 1917 بارها شورشهای مردمی به وجود آمد و گسترش یافت که توسط ارتش تزار بی رحمانه سرکوب گردید (میرزاعبدالرحمن بن محمد لطیف مستجر سمرقندی ، روزنامه سفر اسکندرکول، مقدمه : میرزاملاحمد، 1395، ص 7و8). می توان گفت ملااحمد آمیزه ای از شوق علمی و تعهد اجتماعی در دل داشته است. وی در مقدمه بر روزنامه سفر اسکندرکول پس از توضیح این نکته که طراحی هیئت علمی با حضور دانشمندان در ماجرای تصرف حوزه زرافشان پوششی فریب آمیز برای حضور و استقرار نیروهای روس در منطقه بوده ، می نویسد: صرف نظر از اهداف اصلی هیئت اعزامی ، دانشمندانی که با هیئت بودند چند اثر جالب نوشتند که در علم روسیه و اروپا ، ارزش کشفیاتی یا خود حکم فتح الباب را داشتند . برای مثال اثر "ا.د.گرینکین" یادداشتهادر باره کوهستان و نوشته "ا.پ.فدچنو" یادداشتها راجع به بالاآب زرافشان را حالا هم می توان با شوق مطالعه کرد. یک سلسله مقاله های "ا.ل.کون" هم در نتیجه همین سفر به وجود آمد . روزنامه سفر اسکندرکول محصول این سفر است (همان ، ص 10).

ادامه نوشته

استاد میرزاملااحمد آینه فضل و فروتنی(3)

اندیشه استاد میرزا ملااحمد

نقش سامانیان در توسعه زبان و ادب فارسی

میرزاملااحمد در نوشته ها و اندیشه هایش ایران شناسی به نظر می رسد که در عین پای بندی به روشمندی های تحقیق ، دل نموده سرزمینی دیرینه سال و بارآور به نام ایران است. او آشکارا به بیکرانگی ایران کهن توجه دارد و به سهم خود در مقام تعیین مختصات ایران کهن دیده می شود. با همین نظر هم ایران پژوهی را از سرزمینی که در آن می زید و می بالد آغاز می کند : ادبیات عهد سامانیان از درخشان ترین دوره های تاریخ ادبیات باستانی مردمان ایرانی نژاد است که کنجینه تمدن ایران و جهان را با دُردانه های گرانبهای خود غنی نموده ، بنیاد ادبیات نو فارسی را گذاشته است که در طول بیش از هزار سال با عنوان های "ادبیات ایران" ، "ادبیات فارسی" ، ادبیات فارسی تاجیک" و امثال اینها سیر تکامل و تحول دارد (میرزاملااحمد ، "ادبیات عهد سامانیان و سنت های والای آن" ، ایران شناخت ، شماره 10 ، پاییز1377، "صص58-73" ، ص59).

ادامه نوشته

استاد میرزا ملااحمد آینه فضل و فروتنی(2)

چنان که در "درباره نویسنده" از سوی ناشر ( میرزاملاحمداف ، پیرامون رودکی و رودکی شناسان ، تهران ، انتشارات علمی و فرهنگی، 1393) آمده ، ملااحمد در سالهای پربرکت عمر به تلاشهای علمی در زمینه های گوناگون اشتغال داشته است . از سال 1978 تا 1980 در ایران و در سمت مترجم به فعالیت پرداخت . از جمله او ترجمه فارسی نهج البلاغه را به حروف سریلیک منتشر نموده است . و در سال 1994 در دانشگاه اصفهان به تحقیق و تدریس مشغول بود . او در مدتی که در دانشگاه اصفهان به تدریس تاریخ ادبیات اشتغال داشت ، استاد راهنمای چهار نفر از دانشجویان ایرانی در مقطع دکتری بود. او عضو مجله فرهنگی اکو(تهران) بود . نیز به عنوان عضو هیئت علمی دایره المعارف انسان شناسی(تهران) فعالیت می کرد. ملااحمد یکی از مولفان اصلی دانشنامه ادب فارسی (جلد اول ، تهران ، 2001) بوده ، در دایره المعارف بزرگ اسلامی نیز مقاله هایی چاپ کرده است. با راهنمایی او که برنده جایزه علمی "محمد عاصمی" (تاجیکستان) بود ، چهارده نفر از رساله های دکتری و فوق دکتری خود دفاع کرده اند (همان ، صص یازده – سیزده).

ادامه نوشته

استادمیرزاملااحمد آینه فضل و فروتنی(1)

زندگی استادمیرزا ملااحمد

محمدحسن صنعتی

میرزا ملا احمد 75 سال در جهان خاکی زیسته است.

ایشان در طول عمر با ثمر خویش بیش از 450 اثر و یادگار ارزشمند علمی و ادبی در حوزه ادبیات پارسی و ایران شناسی از خود برجای گذاشت که تعدادی از آنان در جمهوری اسلامی ایران نیز منتشر شده و در طول این سالها جوایز متعددی را به پاس زحمات خود از جشنواره‌های علمی و پژوهشی جمهوری اسلامی ایران از آن خود کرده است که در آخرین آن در سال 2021 میلادی این مرحوم به عنوان برگزیده دوازدهمین جشنواره بین‌المللی فارابی در جمهوری اسلامی ایران معرفی شد.

ادامه نوشته

شهید شعبان کاظمی

سردار شهید شعبان کاظمی

فرمانده گردان ویژه عملیات در جنگل

( 1 دی 1331- 22 آبان 1360)

شعبان کاظمی مسلمان و شیعه ایرانی ، فرزند اکبر کاظمی و مریم کاظمیان ، در آخرین روز ماه رمضان (پرونده ، 3: 2) در روستای یکه توت جایی در نزدیکی زاغمرز از توابع شهرستان بهشهر واقع در استان مازندران به دنیا آمد. فرزند چهارم خانواده بود . 5 برادر و 2 خواهر داشت. پدرش کشاورز و مادرش خانه دار بود. او در حد خواندن و نوشتن درس خوانده بود(پ، 1: 19) و برای کمک به خانواده از کودکی به کار و تلاش در مزرعه و کشاورزی و دامداری می پرداخت (پ ، 3: 34) . اما از برادر و خواهرهایش 3 نفر تا مقطع لیسانس و فوق دیپلم و دیپلم درس خواندند. هنگام شهادت متأهل بود و 3 فرزند پسرِ 6 ، 5 و 3ساله داشت . فرزند چهارم او نیز که دختر بود چهل روز پس از شهادتش به دنیا آمد. او که زمان شهادت 29 سال داشت ، در تاریخ 9 فروردین 1352در 21 سالگی با گوهر کاردگر ازدواج کرد ؛ خانمی که بعد از شهادت همسرش شعبان ، برادرش ولی الله را نیز در راه انقلاب اسلامی از دست داد (پ، 3: 7). شعبان تا 3-4 سال بعد از تشکیل خانواده ساکن یکه توت بود و از سال 1356 تا لحظه شهادت ساکن و مجاور امامزاده عباس ساری شد ؛ همان مکانی که پیکرش پس از شهادت در گلزار شهدای آن به خاک سپرده شد (پ، 1: 1-6).

ادامه نوشته

ملاحظاتی در واژه گزینی و ترکیب سازی در زبان فارسی

ملاحظاتی در واژه گزینی و ترکیب سازی در زبان فارسی

محمد حسن صنعتی

در بین نهادهای مختلف علمی ، آموزشی و پژوهشی کشور که با مقوله زبان سر و کار دارند و رسما متکفل وظایفی هستند ، گرچه دستگاه های مختلف فرهنگی ، رسانه ای و تبلیغی هم ممکن است اعمال مدخلیت نمایند ، فرهنگستان زبان و ادب فارسی دستگاهی است که رسما محق و موظف است که برای زنده و پویا نگه داشتن زبان فارسی در قالب کمیته های تخصصی واژه گزینی به امر مهم وضع واژه های نو برای مفاهیم اقدام نماید. در این یادداشت البته قصد نگارنده معرفی فرهنگستان مزبور نیست. تنها برای توضیح امر ظریف واژه گزینی به طرح ملاحظاتی می پردازد.

ادامه نوشته

شهید سیدمهدی کاظمی

شهید سید مهدی کاظمی

(10 مهر 1339ش. – 25 خرداد 1364ش.)

سیدمهدی فرزند سیدمحسن کاظمی و ام البنین رضایی متولد روستایی به نام سوراخ مازو از توابع محمود آباد بودکه خود از محال قدیم آمل به شمار می آمده است . در خانواده ای ایرانی ، مسلمان و شیعه به دنیا آمد و تا پایان عمر کوتاهش در همان خانه زیست . در کنار 6 برادر و یک خواهر فرزند پنجم خانواده بود. برادرانش و خواهرش ، - جز برادری که معلم شد- همچون پدر و مادر ترجیح داده بودند به جای ادامه تحصیل ، به کشاورزی و امور منزل بپردازند. سیدمهدی نیز هنگام نوجوانی کشاورزی می کرد . اما تحصیلش را با نمراتی خوب تا اخذ دیپلم اقتصاد در خرداد ماه سال 1359 (پرونده ، 1: 34) ادامه داد. سال 1363 با شایسته حسنی – که خود خواهر شهید بود (پ، 3: 134) - ازدواج کرد و حاصل زندگی مشترک شان دختری است به نام سیده مهدیه که سال 1364 بعد از شهادت پدر به دنیا آمد (پ ، 1 : 1-3). سیدمهدی پس از وقوع جنگ تحمیلی یک سال و نیم برای انجام خدمت وظیفه و حدود 40 ماه به عنوان بسیجی و سپس پاسدار رسمی ( شروع پاسداری : 23/4/1363 ، آخرین سمت : فرماندهی گروهان در گردان یا رسول (ص) از لشکر 25 کربلا ) یعنی به مدت 58 ماه تا لحظه شهادت در هورالهویزه در تاریخ 25/3/1364سابقه حضور در جبهه و جهاد داشت (پ ، 1 : 35، 4-6).

ادامه نوشته